Ustawa o statusie artysty zawodowego od lat powraca w dyskusjach o sytuacji zawodowej artystów. Wielu twórców intensywnie pracuje, wystawia swoje prace, bierze udział w wielu projektach i sprzedaje swoje dzieła, a jednocześnie funkcjonuje poza systemem zabezpieczenia społecznego. Nic więc dziwnego, że projekt ustawy o zabezpieczeniu socjalnym osób wykonujących zawód artystyczny wzbudza duże oczekiwania. Ma on wprowadzić formalny status artysty zawodowego oraz system dopłat do składek ZUS dla twórców o najniższych dochodach. Choć ostatnio o projekcie było głośno w mediach, to na moment pisania tego artykułu – proces legislacyjny wciąż trwa.
Przeczytaj ten artykuł do końca, aby dowiedzieć się:
- Na jakim etapie legislacyjnym jest ustawa o statusie artysty zawodowego?
- Jakie są główne założenia ustawy?
- Kto może uzyskać status artysty zawodowego – wg projektu ustawy?
- Co daje status artysty zawodowego?
A gdy już skończysz lekturę, zerknij do innych artykułów na moim blogu. Ostatnio pisałam o granicach wolności artystycznej w świetle prawa – czyli o kontratypie sztuki.
Ustawa o statusie artysty zawodowego – główne założenia
Projekt ustawy o zabezpieczeniu socjalnym osób wykonujących zawód artystyczny koncentruje się przede wszystkim na stworzeniu spójnego systemu zabezpieczenia socjalnego dla osób wykonujących zawody artystyczne.
Kluczowym elementem projektowanych zmian ma być wprowadzenie statusu artysty zawodowego, który stanie się podstawą do objęcia twórców systemem dopłat do ubezpieczeń społecznych. W założeniu ma on zapewnić wsparcie osobom osiągającym niskie dochody z działalności artystycznej.
Co prawda już dziś artyści w Polsce mogą podlegać ubezpieczeniom społecznym, np. jako pracownicy, zleceniobiorcy czy przedsiębiorcy. W praktyce jednak wielu z nich pozostaje poza systemem. Wynika to z faktu, że często działają w oparciu o umowy o dzieło lub uzyskują przychody z praw autorskich. Te zaś nie stanowią tytułu do ubezpieczenia. Projekt ustawy wprowadza nowe tytuły dla artystów zawodowych:
- z możliwością uzyskania dopłat do składek (w sytuacji osiągania niższych dochodów) lub
- bez prawa do dopłaty.
Co ważne, w obu przypadkach kluczowe jest uzyskanie statusu artysty zawodowego.To z kolei jest możliwe tylko w przypadku wykonywania działalności artystycznej – o czym więcej w dalszej części artykułu.
Kto może uzyskać status artysty zawodowego?
Projekt ustawy zakłada, że status artysty zawodowego będzie przysługiwał osobom, które w sposób stały i profesjonalny zajmują się działalnością twórczą. Nie chodzi więc o sporadyczne działania artystyczne, ale o sytuację, w której twórczość stanowi główną część aktywności zawodowej.
W praktyce konieczne będzie wykazanie dorobku artystycznego. Co to oznacza w praktyce? Mogą to być wystawy, publikacje, nagrody czy udział w projektach artystycznych. Znaczenie ma także to, czy działalność twórcza przynosi dochody. Projekt przewiduje, że w każdym z trzech ostatnich lat artysta powinien osiągać dochód z pracy artystycznej. Status artysty ma obejmować twórców działających w różnych dziedzinach kultury, m.in. w sztuce wizualnej, muzyce, literaturze, filmie, teatrze czy tańcu.
Jakie korzyści daje posiadanie statusu artysty zawodowego według ustawy?
Najważniejszą zmianą ma być zapewnienie artystom ciągłości ubezpieczenia społecznego i zdrowotnego, gdy ich dochody są nieregularne. Projekt ustawy przewiduje bowiem mechanizm dopłat do składek dla twórców o niższych zarobkach. Objęcie tym systemem będzie możliwe po uzyskaniu statusu artysty.
Jak ma to wyglądać w praktyce?
Jeśli średni dochód artysty z ostatnich trzech lat nie przekroczy określonego progu, państwo będzie uzupełniać jego składki do poziomu odpowiadającego minimalnemu wynagrodzeniu. Dzięki temu twórcy będą mogli zachować ciągłość okresów składkowych, co w przyszłości ma przełożyć się m.in. na możliwość uzyskania minimalnej emerytury.
Dopłaty mają być przekazywane automatycznie do ZUS i nie będą traktowane jako dochód. Mają one być przyznawane na 12 miesięcy, z możliwością ponownego złożenia wniosku. Będą przysługiwać artystom, których dochody w trzech ostatnich latach nie przekroczyły 125% dwunastokrotności minimalnego wynagrodzenia.
Sam status artysty z kolei będzie można też zawiesić na okres od 1 do 36 miesięcy, na przykład w przypadku dłuższej przerwy w działalności.
Czym różni się status artysty od działalności gospodarczej?
Jedną z najważniejszych zmian, którą wprowadza projekt ustawy, jest oddzielenie statusu artysty zawodowego od prowadzenia działalności gospodarczej. Ma to zapobiegać sytuacjom, w których artyści zakładają firmę wyłącznie po to, by mieć dostęp do ubezpieczenia zdrowotnego czy emerytalnego. Wielu z nich robi to, mimo że charakter ich pracy nie zawsze odpowiada modelowi pracy „typowego” przedsiębiorcy.
Status artysty zawodowego ma stać się samodzielnym tytułem do ubezpieczenia społecznego. Będzie on przyznawany na podstawie dorobku i rzeczywistej aktywności twórczej, a nie faktu rejestracji działalności gospodarczej. Projekt zakłada, że status ten może przysługiwać osobom, które nie prowadzą działalności gospodarczej. Co więcej, w przypadku jej podjęcia, tytuł ten może wygasnąć.
W zamian system dla artystów ma być bardziej elastyczny. Ma uwzględniać nieregularne dochody z pracy twórczej oraz przewidywać dopłaty do składek dla osób o najniższych przychodach.
Uwaga! Nie myl działalności gospodarczej z działalnością artystyczną. Ta druga jest odrębnym pojęciem i jest konieczna do uzyskania statusu artysty zawodowego i ewentualnych dopłat.
Terminy wejścia w życie przepisów dla artystów – na jakim etapie legislacyjnym jest ustawa o statusie artysty zawodowego?
Choć o ustawie o statusie artysty zawodowego było w ostatnich miesiącach dość głośno, proces legislacyjny wciąż trwa. Na moment pisania tego artykułu (tj. 9 marca 2026 r.) projekt znajduje się na końcowym etapie prac rządowych. Został skierowany do Stałego Komitetu Rady Ministrów, który analizuje projekt pod kątem merytorycznym i politycznym przed przekazaniem go pod obrady Rady Ministrów.
Co prawda w styczniu w mediach pojawiały się informacje, że projekt trafił już do Sejmu. W rzeczywistości w parlamencie odbyła się jedynie prezentacja głównych założeń ustawy przez minister kultury, a nie formalne pierwsze czytanie projektu. Oznacza to, że (na moment pisania tego tekstu) ustawa nie ma jeszcze numeru druku sejmowego i nie rozpoczęła się właściwa część procedury parlamentarnej.
Kiedy ustawa o artystach wejdzie w życie?
Zgodnie z aktualnymi założeniami rządu projekt ma zostać przyjęty przez Radę Ministrów w pierwszej połowie 2026 roku, a następnie trafić do Sejmu. Następnie musi przejść standardową ścieżkę legislacyjną – trzy czytania, prace komisji oraz etap prac w Senacie. Dopiero po podpisie Prezydenta i ogłoszeniu ustawy w Dzienniku Ustaw będzie można mówić o jej wejściu w życie.
Pierwotnie planowano, aby przepisy zaczęły obowiązywać już 1 stycznia 2026 roku. Z wiadomych względów termin ten jest już nieaktualny. W najnowszej wersji projektu przyjęto inne rozwiązanie: ustawa ma wejść w życie po upływie 9 miesięcy od dnia jej ogłoszenia.
W praktyce oznacza to, że moment faktycznego uruchomienia systemu wsparcia dla artystów będzie zależał od tego, kiedy zakończy się proces legislacyjny.
Q&A – Ustawa o statusie artysty zawodowego
1. Co obejmuje ustawa o statusie artysty zawodowego?
Projekt ustawy o zabezpieczeniu socjalnym osób wykonujących zawód artystyczny ma przede wszystkim wprowadzić status artysty zawodowego i stworzyć system zabezpieczenia społecznego dostosowany do specyfiki pracy twórczej. Obejmuje on m.in. możliwość objęcia artystów ubezpieczeniami społecznymi i zdrowotnymi poprzez wprowadzenie mechanizmu dopłat do składek ZUS dla twórców osiągających niższe dochody z działalności artystycznej.
2. Jakie korzyści daje status artysty w Polsce?
Najważniejszą korzyścią ma być ciągłość ubezpieczenia społecznego i zdrowotnego, nawet przy nieregularnych dochodach z działalności artystycznej. Status artysty zawodowego ma umożliwiać objęcie systemem składek emerytalnych, rentowych, chorobowych i wypadkowych. Projekt przewiduje także dopłaty do składek dla artystów o najniższych dochodach, co w praktyce ma pozwolić na zachowanie ciągłości okresów składkowych i zwiększyć bezpieczeństwo socjalne twórców.
3. Ustawa o statusie artysty zawodowego – na jakim jest etapie legislacyjnym?
Na moment pisania artykułu (marzec 2026 r.) projekt ustawy znajduje się na końcowym etapie prac rządowych i jest analizowany przez Stały Komitet Rady Ministrów. Nie rozpoczęła się jeszcze właściwa część procedury parlamentarnej – projekt nie ma numeru druku sejmowego i nie trafił formalnie do pierwszego czytania w Sejmie. Po zakończeniu prac rządowych projekt zostanie skierowany do Rady Ministrów, a następnie do parlamentu. Na końcu trafi do podpisu Prezydenta. Następnie ustawa zostanie ogłoszona w Dzienniku Ustaw i wejdzie w życie po upływie 9 miesięcy od dnia jej ogłoszenia.
Jesteś artystą? Zadbaj o prawne aspekty swojej działalności!
Prawo twórców to nie tylko ustawa o statusie artysty zawodowego. To także kwestie praw autorskich, umów z galeriami, sprzedaży dzieł sztuki czy granic wolności artystycznej.
Chcesz mieć pewność, że Twoja twórczość jest dobrze zabezpieczona od strony prawnej? Warto zadbać o to odpowiednio wcześnie!
Jeśli potrzebujesz pomocy przy umowie, sprzedaży dzieła lub ochronie swoich praw, skontaktuj się ze mną. Pomagam twórcom poruszać się w świecie prawa bez tracenia energii na prawnicze formalności.
