Konkursy dotyczące sztuk wizualnych a prawa autorskie

Jackson Pollock, źródło:https://pl.fehrplay.com/iskusstvo-i-razvlecheniya/52653-pollok-dzhekson-kartiny-v-stile-lyuscheysya-tehniki.html

Wpis kieruję zarówno do twórców sztuk wizualnych – uczestników, jak i do organizatorów konkursów, w tym m.in. do fundacji, instytucji kultury. Zawrę w nim informacje o podstawach prawnych konkursu, jego szczególnych cechach. Głównie skupię się jednak na aspektach prawnoautorskich. Ponadto dam wskazówki, które pozwolą pogodzić dwie strony medalu. Zapraszam :-)

Konkursy – podstawowe zasady

Zanim przejdę do szczegółów związanych z prawami autorskimi, zacznę od spraw podstawowych. Tak dla porządku, zwracam uwagę, że artykuł dotyczy konkursów plastycznych, dlatego będę się posługiwała pojęciami, przykładami z zakresu sztuki :-) Pierwsze skojarzenia jakie przychodzą mi do głowy ze słowem „konkurs” (bez backgroundu prawniczego) to udział w wydarzeniu organizowanym przez organizatora, w którym przewidziana została nagroda dla zwycięzcy. Ustawodawca podchodzi do sprawy w sposób bardziej sformalizowany, kodeks cywilny (w skrócie k.c.) określa organizatora jako przyrzekającego, a mianem konkursu przyrzeczenie publiczne. Brzmi doniośle :-) Dlaczego właśnie tak? Gdyż przyrzekający najczęściej (są również konkursy zamknięte) publicznie składa przyrzeczenie przyznania nagrody za stworzenie dzieła. Nagroda ta może zostać przyznana osobie, która jako pierwsza wykona dzieło bądź która wykona je najlepiej.

Konkurs – ramy określone przez kodeks cywilny

Ramy instytucji przyrzeczenia, potocznie nazywanej konkursem, wyznaczają art. 919-921 k.c. Nie przytaczając tutaj ich pełnej treści, wskażę, iż przyrzeczenie jest jednostronną czynnością prawną składaną przez organizatora. A kluczowym aspektem konkursu jest co do zasady brak możliwości jego odwołania. Prawnicy lubią wyjątki od zasady. Odwołanie konkursu jest możliwe gdy w regulaminie zastrzeżono prawo jego odwołania lub nie określono terminu wykonania dzieła. Wyjątek od wyjątku: gdy nie określono terminu rozstrzygnięcia konkursu przyrzeczenie nie może być odwołane, jeżeli przed odwołaniem wykonano i doręczono organizatorowi dzieła. Odwołanie powinno zostać złożone w takiej samej formie jak ogłoszenie o przyrzeczeniu publicznym.

Konkurs – uczestnicy

Organizator konkursu może adresować swoje przyrzeczenie publiczne do wszystkich albo do danych kategorii osób. W konkursach plastycznych kryterium może być wiek, technika w jakiej ma powstać utwór, posiadania statusu studenta bądź absolwenta. Nie ma jednak ustawowych zakazów, aby konkursy były adresowane do poszczególnych osób, do grona wybranych. Takie konkursy nazywa się konkursami zamkniętymi.

Konkurs – czy regulamin konkursu jest obowiązkowy?

Regulamin konkursu nie jest obowiązkowym elementem dla ważności konkursu. Zalecam jednak jego sporządzenie. Regulamin ma spełniać funkcję informacyjną, doprowadzić do sprawnej realizacji konkursu. Ma być drogowskazem dla jego uczestników. Tutaj mała uwaga – regulamin nie jest umową! Najlepiej gdyby regulamin był sporządzony zwięzłym i prostym językiem (jak klauzule informacyjne RODO ;-). Dobry regulamin powinien zawierać następujące kwestie:

  • cel
  • krąg uczestników (otwarty v. zamknięty)
  • opis zadania konkursowego (technika, rozmiary)
  • warunki uczestnictwa
  • terminy i sposoby doręczenia dzieł
  • zasady wyłonienia dzieł i sposób rozstrzygnięcia konkursu
  • skład jury (jeżeli zostało powołane)
  • oczywiście regulamin koniecznie powinien określać nagrodę, sposób jej otrzymania
  • formę kontaktu
  • postanowienia dotyczące praw autorskich
  • postanowienia dotyczące RODO (o RODO w regulaminach napiszę osobny artykuł).

Prawnoautorskie aspekty konkursów

Regulamin jest jednostronnym oświadczeniem, wobec tego na jego mocy nie dochodzi do automatycznego przeniesienia praw autorskich od laureata konkursu na organizatora. W jaki sposób zatem uregulować kwestie praw autorskich? Najprostszym i najbardziej praktycznym, chociaż nieoczywistym, rozwiązaniem jest zawarcie z laureatem osobnej umowy przenoszącej autorskie prawa majątkowe albo umowy licencyjnej w zależności od potrzeb, celu konkursu. Jednak, żeby uniknąć sytuacji zaskoczenia laureata/ów konkursu, w której zaprzedaje duszę diabłu ;-) należałoby zawrzeć w regulaminie postanowienia takich umów.

Jakie postanowienia prawnoautorskie majątkowe umieścić w regulaminach?

Po pierwsze organizator powinien wskazać zawarcia jakiej umowy będzie żądał od przyszłego laureata: czy będzie to umowa o przeniesienie autorskich praw majątkowych czy licencja. Jeżeli licencja, to czy będzie to licencja wyłączna lub niewyłączna i na jaki czas zostanie zawarta, na jakie terytoria? Dalej, należy wskazać pola eksploatacji. Pola eksploatacji to nic innego jak ekonomiczne sposoby korzystania z utworu. Wobec tego, że prawo autorskie przewiduje odpłatny charakter ww. umów, to bezpiecznym dla organizatora jest wskazanie czy autor – laureat otrzyma za zawarcie umowy wynagrodzenie czy umowa ma charakter nieodpłatny lub wynagrodzeniem jest nagroda konkursowa. Poza tym jeżeli organizator chce wykorzystać prace laureata jako podstawę do stworzenia innych prac, to powinien zapewnić sobie prawo na wykonywanie praw zależnych.

Jakie postanowienia prawnoautorskie osobiste umieścić w regulaminach?

Ponadto należy pamiętać o autorskich prawach osobistych: m.in. oznaczania utworu imieniem i nazwiskiem albo do udostępniania go anonimowo czy prawie nadzoru autorskiego nad sposobem korzystania z utworu. W tym celu można zobowiązać laureata do niewykonywania tych praw. Zalecałabym jednak rozsądek w nadmiernym ograniczani autora w wykonywaniu tych praw. W regulaminach spotkałam się z postanowieniami wyłączającymi odpowiedzialność organizatora za naruszenia praw osób trzecich. Innymi słowami, w przypadku zastrzeżenia takiego postanowienia, organizator nie odpowiada wobec osoby, której artysta przywłaszczył pracę – podał siebie jako autora.

Własność nośnika

Ważna rzecz! Jeżeli organizator chce zostać właścicielem nośnika, na którym utrwalono wytypowany utwór, powinien zarówno w regulaminie jak i w umowie zawrzeć postanowienie, iż własność egzemplarza przechodzi na organizatora.

Prawa autorskie pozostałych uczestników

Jeżeli organizatorowi zależy na prezentacji i promocji wydarzenia, sporządzenia katalogu wszystkich dzieł… Powinien umieścić, zarówno w regulaminie jak i w umowie z uczestnikami, postanowienia dotyczące prawa do korzystania z utworów w wybrany przez siebie sposób.

Wskazówki dla artystów

Właściwie wskazówka dla artystów – czytajcie regulaminy, w tym postanowienia prawnoautorskie! Wiem, że liczba zawartych w nich postanowień może przyprawiać o zawrót głowy, mimo to zachęcam. Jeżeli nie godzisz się na warunki związane z udzieleniem licencji czy przeniesieniem autorskich praw majątkowych, to nie bierz udziału w konkursie bądź spróbuj skontaktować się z organizatorem.

Wskazówki dla organizatorów

  • postaraj się sporządzić regulamin w sposób prosty i zwięzły
  • pamiętaj o umieszczeniu w regulaminie postanowień prawnoautorskich, jeżeli chcesz uzyskać prawa autorskie do utworu laureata
  • zastanów się na jakich prawa autorskich Ci zależy, nie pozbawiaj autorów praw w zakresie większym niż jest to uzasadnione Twoim interesem
  • zastrzeż w regulaminie i umowie wyłączenie odpowiedzialności wobec osób trzecich.

Jeżeli mój wpis był dla Ciebie przydatny, daj znać, pozostaw komentarz, będzie mi miło :-) Zapraszam Cię również do przeczytania moich pozostałych wpisów, np.: http://prawochronisztuke.pl/wynagrodzenie-za-przeniesienie-autorskich-praw-majatkowych-udzielenie-licencji/.

Zostaw komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *